ലക്ഷ്മണ സാന്ത്വനം

മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവ് എന്ന നാമധേയം അലങ്കരിക്കുന്ന ഇതിഹാസ കവിയായ ശ്രീ. തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ രചിച്ച അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ പ്രസക്തഭാഗങ്ങളാണ് 'ലക്ഷ്മണ സാന്ത്വനം' എന്ന പേരിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. തന്റെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരനായ  ശ്രീരാമന്റെ  പട്ടാഭിഷേകം മുടങ്ങിയതറിഞ്ഞ ലക്ഷ്മണൻ കോപാകുലനാകുന്നു. അടങ്ങാത്ത വികാരാവേശത്താൽ സർവ്വവും നശിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്ന തന്റെ സഹോദരനെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്ന രാമന്റെ സാരോപദേശങ്ങളാണ് പ്രസ്തുത കവിതയുടെ മർമ്മം. ആഗ്രഹങ്ങളും, ആരോഗ്യവും, അധികാരങ്ങളും കേവലം ക്ഷണികമാണെന്നും , അനശ്വരമായ മോക്ഷത്തിനു വേണ്ടി  ലൗകിക സുഖങ്ങൾ  ത്യജിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണെന്നും, ദേഷ്യവികാരങ്ങൾ  ഒന്നിനും പരിഹാരമല്ലെന്നും രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉപദേശിക്കുന്നു.

ഭക്തിയിലൂടെ ഒരു ജനതയെ പരിവർത്തിപ്പിക്കുക എന്ന ചരിത്ര ധൗത്യവും പേറി പ്രയത്നിച്ച കവിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ തന്നെയാണ് പ്രസ്തുത വരികളിലൂടെ നമുക്ക് ദർശിക്കാനാകുന്നത്. ലൗകിക നേട്ടങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി മത്സരത്തിലേർപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ ഈ കവിത തീർത്തും  കാലികപ്രസക്തമാണ് .

ഋതുയോഗം

വിശ്വവിശ്രുതനായ  സംസ്കൃത മഹാകവി ശ്രീ.  കാളിദാസന്റെ അഭിജ്ഞാനശാകുന്തളത്തെ ആസ്പദമാക്കി ശ്രീ. എ. ആർ രാജരാജവർമ്മ രചിച്ച മലയാള ശാകുന്തളം എന്ന കൃതിയിലെ ഏഴാമങ്കത്തിലെ ഒരു ഭാഗമാണ്  ഋതുയോഗം  എന്ന പേരിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.  മഹർഷി ശാപത്താൽ  സ്വപത്നിയായ ശകുന്തളയെ മറക്കേണ്ടിവന്ന  ദുഷ്യന്തമഹാരാജാവിന്റെ വ്യസനങ്ങളും, വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം  തന്റെ പ്രിയതമയെ  കണ്ടുമുട്ടിയപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിലുണ്ടായ  ഭാവ വികാരങ്ങളും ഒപ്പിയെടുത്ത  ഒരു മനോഹര കലാസൃഷ്ടിയാണ്  പ്രസ്തുത നാടകം. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ അവരറിയാതെ വന്നു ഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭാഗ്യനിർഭാഗ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ഒരു എത്തിനോട്ടമാണ് പ്രസ്തുത കൃതിയിലൂടെ എഴുത്തുകാരൻ നടത്തുന്നത്.

പാവങ്ങൾ

പ്രശസ്ത ഫ്രഞ്ച് സാഹിത്യകാരനായ വിക്ടർ ഹ്യൂഗോയുടെ  ലോകപ്രശസ്ത നോവലായ 'ലാ മിറാബലെ' എന്ന കൃതിയ്ക്ക് ശ്രീ നാലപ്പാട്ട് നാരായണൻ നൽകിയ വിവർത്തനമാണ് 'പാവങ്ങൾ' എന്ന കഥ. പ്രസ്തുത പ്രതിയുടെ ശീർഷകം അന്വർത്തമാക്കുന്ന പോലെ തന്നെ ലോകത്തിലെ ദുരിതമനുഭവിക്കുന്ന പാവങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി എഴുതപ്പെട്ടതാണീ കൃതി. കേവലം ഒരു റൊട്ടി മോഷ്ടിച്ചതിന്റെ പേരിൽ വർഷങ്ങളോളം ജയിൽവാസം അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്ന ഴാങ് വാൽ ഴാങ് എന്ന മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയസ്പർശിയായ കഥയാണിത്. നിസ്സാരമായ തെറ്റിന്റെ വലിയ ശിക്ഷ അനുഭവിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം നിയമത്തിനു മുന്നിലും  സ്വന്തം മനസാക്ഷിക്കു മുന്നിലും  ഒരു കൊടും കുറ്റവാളിയായി രൂപാന്തരം പ്രാപിക്കുന്നു. സമൂഹം ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്ന അയാൾക്ക് ആശ്രയം നൽകിയ മെത്രാന്റെ സമ്പാദ്യങ്ങൾ തന്നെ അയാൾ അപഹരിക്കുന്നു. എന്നാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട ഴാങ് വാൽ ഴാങ്ങിനെ മെത്രാൻ തന്റെ സ്നേഹോപദേശങ്ങൾ കൊണ്ട് കീഴടക്കുന്നു.  ഒരു മനുഷ്യനെ കുറ്റവാളിയാക്കുന്നതിലും നല്ലവനാക്കുന്നതിലും  സാഹചര്യങ്ങൾക്കും സമൂഹത്തിനും  എത്ര കണ്ടു പങ്കുണ്ടെന്ന് പ്രസ്തുത സാഹിത്യത്തിലൂടെ വിക്ടര്‍ ഹ്യൂഗോ നമുക്ക് കാണിച്ചു തരുന്നു. ഏതു കൊടും കുറ്റവാളിയെയും  മാറ്റിയെടുക്കാൻ സ്നേഹത്തിന് സാധിക്കുമെന്ന്  അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

വിശ്വരൂപം

മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ പ്രമുഖ സാന്നിധ്യമായ  ശ്രീമതി ലളിതാംബിക അന്തർജനം  സ്ത്രീത്വത്തെയും മാതൃത്വത്തെയും ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച  ഹൃദയസ്പർശിയായ കഥാസൃഷ്ടിയാണ് വിശ്വരൂപം. രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ജീവിതാനുഭവങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട മിസ്സിസ് തലത്ത്  എന്ന സ്ത്രീയുടെ  വൈകാരികതകളാണ്  പ്രസ്തുത കൃതിയിലൂടെ  അനാവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. കാലത്തിനും, ദേശത്തിനും, സാഹചര്യത്തിനും അനുസരിച്ചാണ് മനുഷ്യന്റെ സ്വഭാവരൂപീകരണം  സംഭവ്യമാകുന്നതെന്ന് മിസ്സിസ് തലത്തിന്റെ ജീവിതം നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു . യൗവന കാലത്ത്  ഭർത്താവിനൊപ്പം  വിദേശത്തായിരുന്ന മിസിസ് തലത്ത് തീർത്തും ഒരു പരിഷ്ക്കാരി ആയിട്ടാണ് നമുക്കു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. സ്വന്തം മക്കളെ പോലും സ്നേഹിക്കാത്ത , ആഡംബരങ്ങൾക്കും, സ്വാർത്ഥ താല്പര്യങ്ങൾക്കും പിറകെ മാത്രം ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയായിരുന്നു അവൾ. എന്നാൽ ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം  സ്വദേശത്തേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയ അവർ കുടുംബത്തിന്റെയും മക്കളുടെയും പ്രാധാന്യവും സ്നേഹവും തിരിച്ചറിയുകയും ഒരു സാധാരണ വീട്ടമ്മയായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.

പ്രിയദർശനം

ആധുനിക മഹാകവിത്രയത്തിൽ ഒരാളായ ശ്രീ. കുമാരനാശാന്റെ  നളിനി എന്ന ഖണ്ഡകാവ്യത്തിലെ ഒരു ഭാഗമാണ് 'പ്രിയദർശനം' എന്ന പേരിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. കളിക്കൂട്ടുകാരും പ്രണയബന്ധിതരുമായിരുന്ന നളിനിയുടെയും ദിവാകരന്റെയും വൈകാരിക ബന്ധങ്ങളും വേർപിരിയലും പിന്നീടുള്ള സമാഗമവുമാണ് പ്രസ്തുത കവിത കവിതയുടെ പ്രമേയം . അകാലത്തിൽ പിരിയേണ്ടി വന്ന  തന്റെ പ്രിയതമനെ യാദൃശ്ചികമായി ദർശിക്കുന്ന നളിനിയുടെ വികാരാവേശങ്ങളാണ് ഈ കവിതയിലൂടെ നീളം നമുക്ക് ദർശിക്കാനാകുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ  'പ്രിയദർശനം' എന്ന ശീർഷകം പ്രസ്തുത കവിതയ്ക്ക് ഏറെ അനുയോജ്യമാണെന്ന് കണ്ടെത്താം.  സന്യാസതൽപരനായി  നളിനിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നാടുവിട്ടുപോയ ദിവാകരനെ  ഏറെ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം നളിനി ഹിമാലയത്തിൽ വച്ച് കണ്ടുമുട്ടുന്നു. പൂർവ്വകാമുകനെ കണ്ടെത്തിയതോടെ നളിനിയിൽ  പഴയ കാമുകി ഉണർന്നെങ്കിലും,പൂർണ്ണമായും ആത്മീയ ജീവിതത്തിലേക്ക് അലിഞ്ഞു ചേർന്നിരുന്ന  ദിവാകരന് അവളെ സ്വീകരിക്കാൻ നിർവാഹമുണ്ടായിരുന്നില്ല.  വിവേകികൾ സ്വന്തം ജീവിതം മറ്റുള്ളവർക്ക് കൂടി ഉപകാരമുള്ള രീതിയിൽ വിനിയോഗിക്കുമെന്നും പ്രണയം കേവലം ചാപല്യമാണെന്നും  ഉപദേശിച്ചുകൊണ്ട്  അവൻ നളിനിയെ  മടക്കി അയക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

കടൽത്തീരത്ത്

മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ പ്രമുഖ സാന്നിധ്യമായ  ശ്രീ ഒ വി വിജയൻ രചിച്ച മനോഹരമായ കഥാസൃഷ്ടിയാണ് കടൽത്തീരത്ത്. തൂക്കിലേറ്റാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട  മകന്റെ വാർത്തയറിഞ്ഞ് ശവശരീരം ഏറ്റുവാങ്ങാനായി ജയിലിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കുന്ന  വെള്ളായിയപ്പൻ എന്ന നിസ്സഹായനായ ഒരു വൃദ്ധന്റെ  മാനസികവ്യഥകളിലൂടെയാണ് പ്രസ്തുത കഥ കടന്നു പോകുന്നത്.  ഉന്തു വണ്ടിക്കാരുടെ സഹായത്തോടെ മകന്റെ മൃതദേഹം കടൽതീരത്ത് മറവ് ചെയ്ത ശേഷം  കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന 'പൊതിച്ചോറ്' മകനുള്ള ബലിതർപ്പണമെന്നോണം  വിതറുന്ന  ഒരച്ഛന്റെ ഹൃദയഭേദകമായ കാഴ്ച ഏറെ തന്മയത്വത്തോടുകൂടിയാണ് എഴുത്തുകാരൻ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കഥയുടെ ആരംഭം മുതൽ അവസാനം വരെ  ഒരു പ്രതീകാത്മക കഥാപാത്രമായി  പൊതിച്ചോറിനെ അവതരിപ്പിക്കാനും എഴുത്തുകാരന് സാധിച്ചിരിക്കുന്നു. നിരപരാധിയായിരുന്നിട്ടും നിയമത്തിനു മുന്നിൽ  കുറ്റവാളിയാകാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട വെള്ളായിയപ്പന്റെ മകൻ കണ്ടുണ്ണിയുടെ ജീവിതം ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ  കപട മുഖത്തിലേക്കുള്ള ഒരു എത്തിനോട്ടമാണ്.

പ്രലോഭനം

ആട്ടക്കഥാസാഹിത്യത്തിലെ അതുല്യ പ്രതിഭയായ  ശ്രീ. ഉണ്ണായിവാര്യരുടെ  നളചരിതം ആട്ടക്കഥയിലെ പ്രധാന ഭാഗമാണ് 'പ്രലോഭനം' എന്ന പ്രസ്തുത പാഠഭാഗം. താൻ മോഹിച്ചിരുന്ന ദമയന്തിയെ  നളൻ സ്വന്തമാക്കിയതോടെ കലി ആകെ അസ്വസ്ഥനാവുകയും, നളദമയന്തിമാരെ   തമ്മിൽ പിരിക്കുമെന്നും, അവരെ രാജ്യത്തുനിന്നും പുറത്താക്കുമെന്നും ശപഥമെടുക്കുകയും  ചെയ്യുന്നു.  രാജാധികാരമില്ലാതെ കേവലം ക്ഷത്രിയൻ എന്ന പേര് മാത്രം ഉൾക്കൊണ്ട് നിരാശപ്പെട്ട് നിന്നിരുന്ന നളന്റെ സഹോദരൻ പുഷ്കരനെ  കലി പ്രലോഭിപ്പിക്കുകയും, നളന് എതിരാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ 'പ്രലോഭനം' എന്ന  പ്രയോഗം ഈ കഥയുടെ ശീർഷകത്തിന് അനുയോജ്യമാണ്.  ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ നടമാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അസൂയ, വിദ്വേഷം, ചതി എന്നീ ദുഷ്ട വിചാരങ്ങളുടെ സമ്മിശ്രമാണ് പ്രസ്തുത സാഹിത്യ ഭാഗത്തിൽ നമുക്ക് ദർശിക്കാനാകുന്നത് .  ചതിപ്രയോഗങ്ങളും പ്രലോഭനങ്ങളും  മനുഷ്യ ജീവിതത്തിൽ  എത്രത്തോളം ഭയാനകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നും  ഈ സൃഷ്ടി  നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

യുദ്ധത്തിന്റെ പരിണാമം

മലയാള സാഹിത്യ നിരൂപകരിൽ  പ്രമുഖ സാന്നിധ്യമായ ശ്രീ. കുട്ടികൃഷ്ണമാരാർ  വ്യാസമഹാഭാരതത്തിലെ  കഥാപാത്രങ്ങളെയും കഥാസന്ദർഭങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി രചിച്ച നിരൂപണ സാഹിത്യമാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ പരിണാമം. മഹാഭാരതയുദ്ധത്തിൽ മഹാരഥന്മാരായ ഭീഷ്മർ, ദ്രോണർ,കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ  എന്നിവരെ ചതിച്ചു വീഴ്ത്തിയ  പാണ്ഡവ വിജയത്തിന് അശ്വത്ഥാമാവ് നൽകിയ ക്രൂരതയുടെ പ്രതികാരമാണ് പ്രസ്തുത കൃതിയുടെ അടിത്തറ. ചതിയിലൂടെ നേടിയ നേട്ടങ്ങളൊന്നും ശാശ്വതമല്ലെന്നും , യുദ്ധം  ഇരുപക്ഷത്തിനും  നഷ്ടങ്ങൾ മാത്രമേ നൽകൂ എന്നും പ്രസ്തുത കൃതി നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു. കൗരവപക്ഷത്തിനും പാണ്ഡവ പക്ഷത്തിനും ഒരുപോലെ നഷ്ടങ്ങൾ സമ്മാനിച്ച യുദ്ധമായിരുന്നു കുരുക്ഷേത്രം. യുദ്ധം നിരപരാധികളെയും, സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും നിഷ്കരുണം ബാധിക്കുന്നുവെന്ന് മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട പാഞ്ചാലിയുടെ വിലാപത്തിൽ നിന്നും വായിച്ചെടുക്കാം.

ആത്മാവിന്റെ വെളിപാടുകൾ

മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ പ്രമുഖ സാന്നിധ്യമായ പെരുമ്പടവം ശ്രീധരൻ രചിച്ച  ഒരു സങ്കീർത്തനം പോലെ എന്ന നോവലിലെ പ്രസക്തമായ ഭാഗമാണ്  'ആത്മാവിന്റെ വെളിപാടുകൾ' എന്ന പാഠഭാഗം . തന്റെ ചൂതുകളി ഭ്രാന്ത് കാരണം സകലതും നഷ്ടപ്പെട്ട ദസ്തയേവ്സ്കിക്ക് കടുത്ത മാനസിക സംഘർഷങ്ങൾ കാരണം സർഗ്ഗ ശക്തി പോലും നഷ്ടമാകുന്ന വേളയിൽ ഒരു സങ്കീർത്തനം പോലെ  അയാളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്ന സ്റ്റെനോഗ്രാഫറായ അന്ന എന്ന പെൺകുട്ടിയുടെ നിസ്വാർത്ഥമായ സ്നേഹത്തിന്റെയും കഥയാണിത്. പ്രണയത്തിന് പ്രായം അതിരല്ല എന്ന ചൊല്ലിനെ അന്വർത്ഥമാക്കുംവിധം  പ്രായവ്യത്യാസത്തെ മറികടന്ന് അന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു. സ്നേഹം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തിൽ എത്ര വിലപ്പെട്ടതാണെന്നും, കളങ്കമില്ലാത്ത സ്നേഹം നഷ്ടങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ മനുഷ്യനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഉൾകരുത്താണെന്നും പ്രസ്തുത കഥ നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.

അക്കർമാശി

പ്രശസ്ത മറാത്തൻ സാഹിത്യകാരനായ ശരൺകുമാർ ലിംബാളെയുടെ അക്കർമാശി എന്ന ആത്മകഥോപാഖ്യാനത്തിന് ശ്രീ. കാളിയത്ത് ദാമോദരൻ നൽകിയ വിവർത്തനമാണ് പ്രസ്തുത പാഠഭാഗം. കുട്ടിക്കാലത്ത് ലിംബാളെ അനുഭവിച്ചിരുന്ന ദാരിദ്ര്യവും, അവശതകളുമാണ് പ്രസ്തുത കൃതിയിലൂടെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. പട്ടിണിയും പരിവട്ടവുമായി ജീവിക്കുന്ന സമയത്തും വീണുകിട്ടിയ പണം തിരിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ കാണിക്കുന്ന മനസ്സിലൂടെ തന്നിലെ സത്യസന്ധതയും  അദ്ദേഹം വരച്ചു കാണിക്കുന്നു. പാഴ്വസ്തുക്കൾ പെറുക്കി ഉപജീവനം നടത്തിയിരുന്ന ലിംബാളെയുടെ കുട്ടിക്കാലം  ആധുനിക സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള ഒരു കൈചൂണ്ടലാണ്. ഇന്നും തെരുവോരങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ലിംബാളെകളെ നമുക്ക് കാണാവുന്നതാണ്. പട്ടിണിയും കഷ്ടതകളുമായി ജീവിക്കുന്ന അവരിലും പല മാനുഷിക ഗുണങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടെന്ന് കഥാകാരൻ നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.

അശ്വമേധം

മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ അനശ്വര കവിയായ വയലാർ രാമവർമ്മയുടെ ഐതിഹാസിക കാവ്യസൃഷ്ടിയാണ് അശ്വമേധം . ആർക്കും  കീഴടക്കാനാവാത്ത, ഒന്നിനും പിടികൊടുക്കാത്ത   ഒരു യാഗാശ്വത്തെ പോലെ അജയ്യനാണ് 'സർഗ്ഗശക്തി' എന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്  പ്രസ്തുത കവിതയിലൂടെ കവി ഉണർത്തുന്നത്. ശക്തരായ രാജാക്കന്മാരും , മതങ്ങളും, പണ്ഡിതരും സർഗശക്തിയാകുന്ന കുതിരയെ തങ്ങളുടെ സ്വാർത്ഥ താല്പര്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി  പിടിച്ചു കെട്ടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും കാലത്തിനതീതമായി പ്രതിപാദനരായ അനവധി കലാകാരന്മാരുടെ  സർഗ്ഗ ശക്തി ഇന്നും  എന്റെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രയാണം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നും കവി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ശില്പ ഭംഗിയാൽ രൂപംകൊണ്ട മനോഹര സൗധങ്ങളും, അനശ്വരമായ പ്രണയകാവ്യങ്ങളും, ജീവസ്സുറ്റ ചിത്രങ്ങളും മനുഷ്യ ജീവിതത്തിനപ്പുറം  സർഗ്ഗശേഷിയുടെ അജയ്യതയ്ക്ക് തെളിവായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.

The Castaway'

The Castaway

"The Castaway" is an interesting story written by Rabindranath Tagore. The story depicts the love and care experienced by an orphan boy named Nilkanta from a young lady named Kiran.

One evening, in one of the riverside houses in the Chandernagore village,  Sharat and Kiran, a husband and wife, engaged in a verbal battle. There were heavy rainfall and thunderstorms occurring outside. Kiran was seriously sick and all her villagers wished that she would return to her house for a change. Kiran herself also wanted to go back to her native village because she believed that she was alright then. Moreover she felt boredom by doing nothing there.  But Sharat and his mother wanted her to stay a little longer because the doctor had suggested so. This was the subject of their verbal battle.

Suddenly, their quarrel was interrupted by a loud cry of a boy. It was Nilkanta, a survivor of an upturned boat in the river. He belonged to a drama group. Their boat perished in the river as they were going to a neighbouring village for a show. Nilkanta’s arrival gave Kiran a new birth. Sharat and his mother became very happy as Kiran would stay longer there in the company of Nilkanta. But Nilkanta soon made bad friendship with the naughty village boys and made a street dog as his pet. Soon, Sharat got many complaints from his neighborhood about Nilkanta and his friends. Though Sharat tried to send Nilkanta away , it became in vain by Kiran's strong protest.

Nilkanta performed various theatrical performances to entertain Kiran. Nilkanta was also very happy as he got motherly and sisterly love and care from Kiran. Meanwhile Sharat’s younger brother Satish came there to spend his vacation. Kiran and Satish were of the same age and they engaged all the time in merry-making. This made Nilkanta  jealous on Satish.  He wanted to take revenge upon Satish, so he took Satish’s favourite inkstand to throw  into the river. 

Finally the family decided to return to their native village. Kiran wanted to take Nilkanta with them, but all others opposed.  Kiran wanted to give him some surprise gifts and opened his box.  She was surprised to see Satish’s missing inkstand in it!  Meanwhile Nilkanta came there and saw Kiran sitting in his room holding the inkstand. He knew that he could not prove his innocence anymore and he left the place.

Public Administration

 1. Elucidate the significance of Public Administration.

പൊതുഭരണത്തിൻ്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുക.

Answer :

> Formulate governmental policies 

> Provide goods and services

> Ensure welfare of the people

> Find out solutions to public issues 

> ഗവൺമെന്റിന്റെ  നയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുക

 > സാധനങ്ങളും സേവനങ്ങളും ലഭ്യമാക്കുക

 > ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുക

 > പൊതുജനപ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്തുക

2. What are the features of bureaucracy?

ഉദ്യോഗസ്ഥ വൃന്ദത്തിന്റെ സവിശേഷതകൾ എന്തെല്ലാം?

Answer :

> Hierarchical organisation

> Permanence

> Appointment on the basis of qualification

> Political neutrality

> professionalism

> ശ്രേണിപരമായ സംഘാടനം  

 > സ്ഥിരത

 > യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിയമനം

 > രാഷ്ട്രീയ നിഷ്പക്ഷത

 > വൈദഗ്ധ്യം 

3. What are the classifications of Indian Civil Service?

ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസിന്റെ പ്രധാന ഉപവിഭാഗങ്ങൾ ഏതെല്ലാം?

Answer :

> All India services

> Central services

> State services

> അഖിലേന്ത്യാ സർവീസ്

> കേന്ദ്ര സർവീസ്

> സംസ്ഥാന സർവീസ്

4. Write a short note about all India services.

അഖിലേന്ത്യാ സർവീസിനെ കുറിച്ച് ഒരു കുറിപ്പ് എഴുതുക .

Answer :

> Recruits at National level

> Appoints in Central or state service  

> Eg: IAS

> ദേശീയതലത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു

> കേന്ദ്ര സർവീസിലോ സംസ്ഥാന സർവീസിലോ നിയമിക്കപ്പെടുന്നു 

> IAS

5. Write a not about Central services.

കേന്ദ്ര സർവീസിനെ കുറിച്ച് കുറിപ്പെഴുതുക .

Answer :

> Recruits at National level

> Appoints in Central government departments  only

> Indian Railway Service

> ദേശീയതലത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു

> കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാത്രം നിയമനം.

> ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ സർവീസ്

6. Write a note about state service.

സംസ്ഥാന സർവീസിനെ കുറിച്ച് കുറിപ്പ് എഴുതുക 

Answer :

> Recruits at state level 

> Appoints in state government departments only

> Sales Tax Officer

> സംസ്ഥാനതലത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു

> സംസ്ഥാന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാത്രം നിയമനം

> സെയിൽസ് ടാക്സ്  ഓഫീസർ

7. What do you mean by E - governance? Mention any two examples.

ഇ - ഗവേണൻസ് എന്നതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് എന്ത്? രണ്ട് ഉദാഹരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക.

Answer :

> E- Governance is the use of electronic technology in administration.

> This helped to obtain government services easily in a speedy manner.

> Eg:- The Single Window System for admission to the Higher Secondary courses, and online applications for various scholarships are examples for E - Governance.

> ഇലക്ട്രോണിക് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഭരണരംഗത്തെ ഉപയോഗമാണ് ഇ - ഗവേണൻസ്.

> ഇത് ഗവൺമെന്റ് സേവനങ്ങൾ വേഗത്തിലും എളുപ്പത്തിലും ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

> ഹയർസെക്കൻഡറി പ്രവേശനത്തിനുള്ള ഏകജാലക അപേക്ഷ, വിവിധ സ്കോളർഷിപ്പുകൾക്കായുള്ള ഓൺലൈൻ അപേക്ഷ എന്നിവയെല്ലാം ഇ - ഗവേണൻസിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

8. Explain the benefits of E-Governance.

ഇ - ഗവേണൻസിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക.

Answer :

> Can receive service with the help of Information Technology.

> Need not to wait in government offices for services 

> Government services offered speedily and with less expense

> Efficiency of the offices and quality of the service get enhanced.

> വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്താൽ സേവനങ്ങൾ നേടാം

> സേവനത്തിനായി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിൽ കാത്തു നിൽക്കേണ്ടതില്ല 

> സർക്കാർ സേവനം കുറഞ്ഞ ചെലവിലും വേഗത്തിലും ലഭിക്കുന്നു

> ഓഫീസിന്റെ കാര്യക്ഷമതയും സേവനത്തിന്റെ ഗുണമേന്മയും വർധിക്കുന്നു.

9. What is meant by Administrative Reforms? Find any three steps taken for administrative reforms in India .

ഭരണ നവീകരണം എന്നതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നതെന്ത് ? ഭരണ നവീകരണം ലക്ഷ്യമാക്കി ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പാക്കിയ മൂന്നു പരിഷ്കാരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക.

Answer :

> A number of steps are taken by the government for increasing the efficiency of the services and to provide service to people in a time bound manner. They are known as administrative reforms.

> E-Governance, Right to Information, and Right to Service are some steps taken for administrative reforms in India .

> ഭരണനിർവഹണത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാനും സേവനങ്ങൾ സമയബന്ധിതമായി ജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കാനും ഗവൺമെന്റുകൾ പല നടപടികളും സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയാണ് ഭരണ നവീകരണം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

> ഇ - ഗവേണൻസ് , അറിയാനുള്ള അവകാശം, സേവനാവകാശം  എന്നിവ ഇന്ത്യയിൽ  ഭരണ നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടപ്പാക്കിയ പരിഷ്കാരങ്ങളിൽ ചിലതാണ്.

10. Write a not about Lokpal and logyuktha.

 ലോക്പാൽ, ലോകായുക്ത എന്നിവയെ കുറിച്ച് കുറിപ്പ് എഴുതുക   

Answer :

> Lokpal and Lokayukta are Institutions formed to prevent corruption at administrative bureaucratic and political levels.

> Lokpal is the institution formed at the national level to prevent corruption.

> Lokpal has the power to register cases on issues of corruption against employees and public workers and can suggest necessary actions.

> lokayukta Istha institution formed at the state level to prevent the corruption.

> Both of the follow judicial procedures.

> ഭരണ തലത്തിലും ഉദ്യോഗസ്ഥ തലത്തിലും രാഷ്ട്രീയതലത്തിലുമുള്ള അഴിമതി തടയുന്നതിനുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ലോക്പാൽ, ലോകയുക്ത എന്നിവ.

> ദേശീയതലത്തിലുള്ള അഴിമതി തടയുന്നതിന് രൂപം നൽകിയ സ്ഥാപനമാണ് ലോക്പാൽ.

> പൊതുപ്രവർത്തകർ, ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്നിവർക്കെതിരായുള്ള അഴിമതി ആരോപണങ്ങളിൽ കേസെടുത്തു അന്വേഷിക്കാനും, തുടർനടപടികൾ നടത്താനും ലോക്പാലിന് അധികാരം ഉണ്ട്.

> സംസ്ഥാനതലത്തിൽ അഴിമതി തടയുന്നതിന് രൂപം നൽകിയ സ്ഥാപനമാണ് ലോകായുക്ത.

> കോടതി നടപടികളുടെ രീതിയാണ് ഈ രണ്ടു സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ഉള്ളത്.

11. Write a note about central vigilance commission and Ombudsman.

സെൻട്രൽ വിജിലൻസ് കമ്മീഷൻ, ഓംബുഡ്സ്മാൻ എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങളെ കുറിച്ച് കുറിപ്പ് എഴുതുക.

Central Vigilance Commission

> Central Vigilance Commission is formed at National level to prevent corruption.

> It is formed to prevent corruption in the central government offices.

> The central Vigilance commissioner is the head of the central Vigilance Commission.

> In every department there will be a chief Vigilance Officer.

> The duty of the commission is to enquire into Vigilance cases and take necessary actions.

 Ombudsman 

> Ombudsman is formed to prevent corruption  by elected percentage and bureaucrates.

> A retired judge of the high court is appointed as the ombudsman

> People can directly approach the Ombudsman with the complaints.

> On receiving complaints, the Ombudsman has the power to summon anyone and can order enquiry and recommend actions.

സെൻട്രൽ വിജിലൻസ് കമ്മീഷൻ:

> അഴിമതി തടയുന്നതിന് ദേശീയതലത്തിൽ രൂപം നൽകിയ സ്ഥാപനമാണ് സെൻട്രൽ വിജിലൻസ് കമ്മീഷൻ.

> കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് ഓഫീസുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അഴിമതി തടയുന്നതിനാണ് ഇത് രൂപം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.

> സെൻട്രൽ വിജിലൻസ് കമ്മീഷണർ ആണ് ഇതിന്റെ തലവൻ

> എല്ലാ വകുപ്പുകളിലും ഒരു മുഖ്യ വിജിലൻസ് ഓഫീസറും  ഉണ്ടായിരിക്കും.

> വിജിലൻസ് കേസുകളിൽ അന്വേഷണം നടത്തി ആവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ചുമതല.

 ഓംബുഡ്സ്മാൻ:

> ജനപ്രതിനിധികളുടെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയും അഴിമതി തടയുന്നതിനായി രൂപപ്പെടുത്തിയ സ്ഥാപനമാണ് ഓംബുഡ്സ്മാൻ .

> സർവീസിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജി ആയിരിക്കും  ഓംബുഡ്സ്മാനായി നിയമിതനാകുന്നത്.

> ജനങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് പരാതിയുമായി ഓംബുഡ്സ്മാനെ സമീപിക്കാവുന്നതാണ്

> പരാതി ലഭിച്ചാൽ ആരെ വേണമെങ്കിലും വിളിച്ചു വരുത്തി അന്വേഷണം നടത്താനും, നടപടി ശുപാർശ ചെയ്യാനും അദ്ദേഹത്തിന് അധികാരമുണ്ട്.

French Revolution

 Explain the French Revolution based on the following hints :

> French Society

> Thinkers

> Economic crisis 

> Results

Explain the French Revolution based on the following hints :

> French Society

> Thinkers

> Economic crisis 

> Results

Answer :

The French society 

The French society was divided into three strata and they were known as the Estates.

>The clergy belonged to the First Estate, the nobles to the Second Estate and ordinary people to the Third Estate.

> The clergy and the nobles  held vast land and exempted from taxes. They collected  different types of taxes from the Third Estate. They also controlled higher positions in administrative and Military Service. 

> The Third Estate including the middle class, farmers and crafts men had no  role in administration. They had to Pay many types of taxes and they got low social status .                    

Role of Thinkers :

Voltaire

• Ridiculed the exploitation of clergy.

• Promoted rational thinking,  ideals of equality and  humanism.

Rousseau

• Spelled out the importance of freedom with the statement, 'Man is born free, but everywhere he is in chains'.

• Declared that the people  are the sovereign.

Montesquieu

• Encouraged democracy and the Republic.

• Suggested division of  powers of the government  into legislature, executive,  and judiciary

 Economic crisis : 

> The luxurious life  and squander of the  Bourbon kings and frequent Wars they waged, along with the frequent spells of drought , and crop failure , brought France to the brink of bankruptcy.

> The financial and military assistant given to American colonies in the American war of independence also aggravated the financial crisis in France.

> To levy new taxes upon the commoners, King Louis 16 Summoned the States General, the legislative assembly of the representatives from all the three estates.

> The first two Estates argued for Estate-wise single voting system, while the Third Estate (the commons) demanded individual vote for each member of all the three estates.

> The Third Estate declared themselves as the National Assembly of France.

> they assembled in a tennis court and swore not to leave until they had framed a constitution of France. This event is known as "Tennis Court Oath ".

> On 14th July 1789, Revolutionaries stormed with the slogan 'liberty equality and fraternity', demolished the Bastille prison, the symbol of Bourbon monarchy . This event is considered as the commencement of French Revolution .

Influence of French Revolution :

> Stimulated all the later revolutions

> Spread the ideas of liberty, equality and fraternity.

> Helped the growth of middle class

> Led to the emergence of nationalism.

> Ended feudalism in Europe 

താഴെപ്പറയുന്ന സൂചനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവത്തെ വിശദീകരിക്കുക.

 > ഫ്രഞ്ച് സമൂഹം

 > ചിന്തകന്മാർ

 > സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി

 > ഫലങ്ങൾ

 ഉത്തരം:

 ഫ്രഞ്ച് സമൂഹം

 ഫ്രഞ്ച് സമൂഹം മൂന്ന് തട്ടുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, അവ എസ്റ്റേറ്റ്സ് എന്നറിയപ്പെട്ടു.

 > പുരോഹിതന്മാർ ഒന്നാം എസ്റ്റേറ്റിലും പ്രഭുക്കന്മാർ രണ്ടാം എസ്റ്റേറ്റിലും സാധാരണക്കാർ മൂന്നാം എസ്റ്റേറ്റിലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

 > പുരോഹിതന്മാരും പ്രഭുക്കന്മാരും  വിശാലമായ ഭൂമി കൈവശം വെച്ചിരുന്നു. അവർ എല്ലാതരം നികുതികളിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.  അവർ മൂന്നാം എസ്റ്റേറ്റിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള നികുതികൾ പിരിച്ചിരുന്നു. ഭരണത്തിലെയും സൈന്യത്തിലെയും ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളും അവർ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നു .

 > മദ്യവർഗവും കർഷകരും കരകൗശല തൊഴിലാളികളും ഉൾപ്പെടുന്ന മൂന്നാം  എസ്റ്റേറ്റിന് ഭരണത്തിൽ ഒരു പങ്കുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.  അവർക്ക് പല തരത്തിലുള്ള നികുതികൾ നൽകേണ്ടി വന്നു, അവർക്ക് കുറഞ്ഞ സാമൂഹിക പദവിയായിരുന്നു ലഭിച്ചിരുന്നത് .

 ചിന്തകരുടെ പങ്ക്:

 വോൾട്ടയർ

 • പുരോഹിതന്മാരുടെ ചൂഷണത്തെ പരിഹസിച്ചു.

 • യുക്തി ചിന്ത, സമത്വം,  മാനവികത എന്നീ ആശയങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.

 റൂസോ

 • 'മനുഷ്യൻ സ്വതന്ത്രനായി ജനിക്കുന്നു, എന്നാൽ എല്ലായിടത്തും അവൻ ചങ്ങലയിലാണ്' എന്ന പ്രസ്താവനയിലൂടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൻ്റെ പ്രാധാന്യം വിശദീകരിച്ചു.

 • ജനങ്ങളാണ് പരമാധികാരിയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

 മോണ്ടെസ്ക്യൂ

 • ജനാധിപത്യത്തെയും റിപ്പബ്ലിക്കിനെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.

 • ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ  അധികാരങ്ങൾ നിയമനിർവഹണ വിഭാഗം,  കാര്യ നിർവഹവിഭാഗം, നീതിന്യായ വിഭാഗം എന്നിങ്ങനെ വിഭജിക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശിച്ചു 

 സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി :

 > ബർബൺ രാജാക്കന്മാരുടെ ആഡംബര ജീവിതവും ദൂർത്തും അവർ നടത്തിയ നിരന്തര യുദ്ധങ്ങളും, വരൾച്ചയും വിളനാശവും ഫ്രാൻസിനെ കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിൽ എത്തിച്ചു.

 > അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ അമേരിക്കൻ കോളനികൾക്ക് നൽകിയ സാമ്പത്തിക, സൈനിക സഹായവും ഫ്രാൻസിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാക്കി.

 > മൂന്നാമത്തെ എസ്റ്റേറ്റിൽ ( കോമൺസ്) നിന്ന്  പുതിയ നികുതികൾ ചുമത്താൻ, ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായ ലൂയി പതിനാറാമൻ മൂന്ന് എസ്റ്റേറ്റുകളിലെയും പ്രതിനിധികളുടെ നിയമനിർമ്മാണ സഭയായ സ്റ്റേറ്റ് ജനറലിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി.

 > ആദ്യത്തെ രണ്ട് എസ്റ്റേറ്റുകൾ എസ്റ്റേറ്റ് തിരിച്ചുള്ള ഏക വോട്ടിംഗ് സമ്പ്രദായത്തിനായി വാദിച്ചു, മൂന്നാം എസ്റ്റേറ്റ് (കോമൺസ്) മൂന്ന് എസ്റ്റേറ്റുകളിലെയും ഓരോ അംഗത്തിനും വ്യക്തിഗത വോട്ട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

 > മൂന്നാം എസ്റ്റേറ്റ് ഫ്രാൻസിൻ്റെ ദേശീയ അസംബ്ലിയായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.

 > അവർ ഒരു ടെന്നീസ് കോർട്ടിൽ ഒത്തുകൂടി, ഫ്രാൻസിൻ്റെ ഒരു ഭരണഘടന ഉണ്ടാക്കുന്നത് വരെ പിരിഞ്ഞു പോകില്ലെന്ന് ശപഥം ചെയ്തു.  "ടെന്നീസ് കോർട്ട് പ്രതിജ്ഞ" എന്നാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത് .

 > 1789 ജൂലൈ 14 ന് വിപ്ലവകാരികൾ 'സ്വാതന്ത്ര്യ സമത്വവും സാഹോദര്യവും' എന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി ഇരച്ചുകയറി, ബൂർബൺ രാജവാഴ്ചയുടെ പ്രതീകമായ ബാസ്റ്റിൽ ജയിൽ തകർത്തു.  ഈ സംഭവം ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവത്തിൻ്റെ തുടക്കമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

 ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവത്തിൻ്റെ സ്വാധീനം:

 > പിൽക്കാലത്ത് നടന്ന എല്ലാ വിപ്ലവങ്ങൾക്കും പ്രചോദനം നൽകി.

 > സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, സാഹോദര്യം എന്നീ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു .

 > മധ്യവർഗത്തിൻ്റെ വളർച്ചയെ സഹായിച്ചു

 > ദേശീയതയുടെ ഉദയത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.

 > യൂറോപ്പിലെ ഫ്യൂഡലിസം അവസാനിപ്പിച്ചു

SSLC History American Revolution

 History 

Chapter - 1

 Revolutions that influence the world

Question1:

 Explain the causes and consequences of American war of independence.

> Mercantilist laws

> Thinkers

> First and Second Continental Congress

> Influence of American war of independence

Answer :

Mercantilist Laws:

> The goods to and from the colonies must be carried only in British ships or ships built in the British colonies.

> British stamp must be affixed on all the legal documents, newspapers licence, etc.

> Products of the colonies like sugar, cotton, tobacco, etc. could only be exported to England .

> colonies must provide food and quarters for the British troops which were maintained in the colonies 

> Import tax must be paid for the import of tea, glass, paper etc.

Thinkers:

 > John Locke : everyone has some fundamental rights no government has the right to suspend them.

> Thomas Pain : There is something absurd in supposing a continent (North  America) be perpetually governed by a foreign power (England).

 First Continental Congress :

> The delegates of all the colonies except Georgia met at Philadelphia to protest against the policies imposed by England.

> People of the colonies submitted a petition to the King of England.

> They demanded the revocation of the regulations enforced on industry and commerce and not to impose tax without the approval of the people. 

Second Continental Congress :

> The King refused the demands of the First Continental Congress and sent a military force to suppress the people.

> The delegates of the colonies assembled at Philadelphia again and formed an army to defend.

> George Washington was elected as the Commander - in - Chief of the Continental Army.

> The continental Congress issued the famous Declaration of Independence. It was prepared by Thomas Jefferson and Benjamin Franklin.

Influence of the American war of independence:

> Gave motivations to the later revolutions all over the world.

> Put forward the concept of republican form of government.

> Prepared the first written constitution.

> contributed the concept of federal system.

അമേരിക്കൻ വിപ്ലവത്തിന്റെ കാരണങ്ങളും ഫലങ്ങളും വിശദമാക്കുക

> മെർക്കന്റലിസ്റ്റ് നിയമങ്ങൾ

> ചിന്തകന്മാർ

> ഒന്നും രണ്ടും കോണ്ടിനെന്റൽ കോൺഗ്രസുകൾ 

> അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ സ്വാധീനം

മെർക്കന്റലിസ്റ്റ് നിയമങ്ങൾ: 

 > കോളനികളിലേക്കും തിരിച്ചുമുള്ള ചരക്കുകൾ ബ്രിട്ടീഷ് കപ്പലുകളിലോ ബ്രിട്ടീഷ് കോളനികളിൽ നിർമ്മിച്ച കപ്പലുകളിലോ മാത്രമേ കൊണ്ടുപോകാവൂ.

 > എല്ലാ നിയമപരമായ രേഖകൾ, പത്രങ്ങൾ, ലൈസൻസ് മുതലായവയിലും ബ്രിട്ടീഷ് സ്റ്റാമ്പ് പതിച്ചിരിക്കണം.

 > കോളനികളിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന പഞ്ചസാര, പരുത്തി, പുകയില തുടങ്ങിയ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് മാത്രമേ കയറ്റുമതി ചെയ്യാൻ കഴിയൂ.

 > കോളനികളിൽ നിലനിർത്തിയിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികർക്ക് കോളനികൾ ഭക്ഷണവും താമസവും നൽകണം

 > തേയില , ഗ്ലാസ്, പേപ്പർ മുതലായവ ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നതിന് ഇറക്കുമതി നികുതി നൽകണം.

ചിന്തകർ:

  > ജോൺ ലോക്ക്: എല്ലാവർക്കും ചില മൗലികാവകാശങ്ങളുണ്ട് അതിനെ ഹനിക്കാൻ  ഒരു ഗവൺമെന്റിനും  അവകാശമില്ല.

 > തോമസ് പെയിൻ: ഒരു ഭൂഖണ്ഡം (വടക്കേ അമേരിക്ക) ഒരു വിദേശ ശക്തി (ഇംഗ്ലണ്ട്) ശാശ്വതമായി ഭരിക്കപ്പെടുമെന്ന് കരുതുന്നതിൽ അസംബന്ധമുണ്ട്.

ഒന്നാം കോണ്ടിനെൻ്റൽ കോൺഗ്രസ്:

 > ഇംഗ്ലണ്ട് അടിച്ചേൽപ്പിച്ച നയങ്ങൾക്കെതിരെ ജോർജിയ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ കോളനികളുടെയും പ്രതിനിധികൾ ഫിലാഡൽഫിയയിൽ യോഗം ചേർന്നു.

 > കോളനികളിലെ ജനങ്ങൾ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ രാജാവിന് നിവേദനം നൽകി.

 > വ്യവസായ-വാണിജ്യ മേഖലകളിൽ നടപ്പാക്കിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പിൻവലിക്കണമെന്നും ജനങ്ങളുടെ അംഗീകാരമില്ലാതെ നികുതി ചുമത്തരുതെന്നും അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

 രണ്ടാം കോണ്ടിനെൻ്റൽ കോൺഗ്രസ്:

 > ഒന്നാം കോണ്ടിനെൻ്റൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ ആവശ്യങ്ങൾ രാജാവ് നിരസിക്കുകയും ജനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ ഒരു സൈനിക സേനയെ അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

 > കോളനികളുടെ പ്രതിനിധികൾ വീണ്ടും ഫിലാഡൽഫിയയിൽ ഒത്തുകൂടി, ഇംഗ്ലണ്ടിൻ്റെ ആക്രമണത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഒരു സൈന്യം രൂപീകരിച്ചു.

 > കോണ്ടിനെൻ്റൽ ആർമിയുടെ കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫായി ജോർജ് വാഷിംഗ്ടൺ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

 > കോണ്ടിനെൻ്റൽ കോൺഗ്രസ് പ്രസിദ്ധമായ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനം പുറത്തിറക്കി.  തോമസ് ജെഫേഴ്സണും ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ളിനും ചേർന്നാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കിയത്.

അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൻ്റെ സ്വാധീനം:

 > ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പിൽക്കാല വിപ്ലവങ്ങൾക്ക് പ്രചോദനം നൽകി.

 > റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഭരണം എന്ന ആശയം മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുക.

 > ആദ്യത്തെ ലിഖിത ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കി.

 > ഫെഡറൽ സംവിധാനം എന്ന ആശയം സംഭാവന ചെയ്തു.

 

अकाल में सारस

 अकाल में सारस

हिंदी साहित्य के प्रमुख कवी श्री. केदारनाथ सिंह की एक सुन्दर कविता है 'अकाल में सारस' | यह कविता हमें बताती है कि अकाल न केवल मनुष्यों को बल्कि अन्य सभी प्राणियों को भी गंभीर रूप से प्रभावित करता है।

एक बूढ़ीया ने पानी की तलाश में शहर में आने वाले सारस पक्षियों को देखती है, और वह एक कटोरे में पानी भरकर उनके लिए जमीन पर रख देती है | लेकिन सारस पक्षी, जो किसी तालाब को तलाश में शहर का परिक्रमण करते रहे थे, उन्हें पानी से भरा हुआ वह छोटा कटोरा नहीं दिखा था। जैसे ही वे वापस उड़े, सारस पक्षियों ने नीचे के मनुष्यों को क्रोध और धया से देख रहे थे | उनके निगाहों की मतलब यह है कि प्रकृति के इस विनाश की असली जिम्मेदार मनुष्य है |

मेरे बच्चे को सिखाएं  

'सफल जीवन' विषय पर लघु लेख तैयार करें |

सफल जीवन

सफल जीवन हर किसी का सपना होता है | यदि हम एक सफल जीवन जीना चाहते हैं तो हमें कुछ चीजों को स्वीकार करना होगा और कुछ चीजों को छोड़ना होगा |  सत्य, धर्म और न्याय का ध्यान रखना , दूसरों का भला करना, मनुष्य, प्रकृति और अन्य सभी जीवित प्राणियों से प्यार करना आदि सफल जीवन पाने की अवश्य है | वैसे ही आलस्य को दूर करना, क्रोध और ईर्ष्या जैसी भावनाओं को दबाना आदि भी हम पालन करना चाहिए | इसी तरह, हमें अपनी क्षमताओं पर विश्वास करना चाहिए और अपनी राय पर अडिग रहना चाहिए | जो लोग इस तरह से अपना जीवन जीते हैं वे निश्चित रूप से सफल होते हैं |

डॉक्टर के नाम मज़दूर का पत्र

 'डॉक्टर के नाम मज़दूर का पत्र' कविता की आशय लिखें |

उत्तर :

डॉक्टर के नाम मज़दूर का पत्र

विख्यात जर्मन कवि बर्तोल्ड ब्रेख्त की एक सुंदर कविता है 'डॉक्टर के नाम मज़दूर का पत्र' | प्रस्तुत कविता में कवी दुनिया के सारे मजदूरों की दयनीय स्थिति का वर्णन करते हैं । बहुत ज्यादा काम और बहुत कम भोजन के कारण मजदूर कभी-कभी मरीज़ हो जाता है | जब मजदूर चिथड़ों में डॉक्टर के पास आता है तो डॉक्टर उसे वजन बढ़ाने के लिए कहते हैं | आम जनता के पैसों से बना मेडिकल कॉलेज में पढ़ाई किया डॉक्टर अपने काम को सेवा के बजाय पैसा कमाने के तरीके के रूप में देखता है | वास्तव में सभी लोग को पता है कि यह मज़दूर की बीमारी का कारण 'गरीबी' है | 

दोहे

1.  बड़ा हुआ तो क्या हुआ, जैसे पेड़ खजूर।

पंथी को छाया नाहिं, फल लागै अतिदूर।।

 इस दोहे का आशय लिखें  |

उत्तर :

यह दोहे हिंदी के आदरणीय कवी कबीरदास की है | इस दोहे में कबीरदास कहते हैं कि इस दोहे में कबीरदास कहते हैं कि खजूर के पड़ के समान बडा होने से कोई फायदा नहीं है। बहुत लंबा होने के कारण पथिक को छाया नहीं मिलती है और फल भी मिलना मुश्किल है। इसका मतलब यह है कि हम बड़े होकर भी दूसरों को कोई उपकार नहीं करते तो उस बडप्पन से किसी को कोई लाभ नहीं। कबीर के मत में दूसरों की भलाई करनेवाले ही सच्चे अर्थ में बडे होते हैं।

2. रहीम वे नर धन्य हैं, पर उपकारी अंग।

बाँटन पारे को लगे, ज्यों मेहंदी को रंग।।

 इस दोहे का आशय लिखें  |

उत्तर :

 यह दोहे हिंदी के लोकप्रिय कवि रहीम जी की है| इस दोहे से रहीस कहना चाहते हैं कि जो लोग दूसरों की भलाई करते हैं वे धन्य हैं |  जिसप्रकार मेहंदी बाँटनेवाले के अंग पर भी मेहंदी का रंग लगा जाता है उसी प्रकार परोपकारी का शरीर भी सुशोभित होता है। .

बात उस मंगलवार की

बात उस मंगलवार की

 1.डॉ. रमणी अटकुरी की चररत्रगत विशेषताओं पर टिप्पणी लिखें|

उत्तर : 

डॉ. रमणी अटकुरी

डॉ. रमणी अटकुरी एक सामुदाययक स्वास्य चिकित्सक है । वे गरीबों की सेवा के यलए अपना जीवन समर्पपत करनेवाली एक ईमानदार डॉक्टर हैं। वे अपने काम को कभी भी एक व्यापार नहीं मानतीं । वे इसे सेवेकार्य मानती है | उनके मत में एक डॉक्टर समाज की सेवा करना चाहिए | वे मरीजों के पास जाकर उनकी सेवा करनी चाहती है | गरीबी मरीजों को इलाज करने केलिए वे हर हफ्ते कई मुसीबतें सहकर ही जंगल में बसे बाह्मनी गाँव में एक क्लीनिक चलाती हैं। शहर के क्लीयनक की अपेक्षा जंगल का क्लीयनक उन्हें अच्छा लगता है। वे गरीब मरीजों से फीस भी नहीं लेते | डॉ. रमणी अटकुरी जैसी महिला समाज की बडी आवश्यक है ।

2. डॉ . रमणी अटकुरी को अभिनंदन करते हुए  एक पत्र तैयार करें |

उत्तर :

स्थान :

तारीख़ :

 आदरणीय डॉक्टरजी, 

 नमस्कार । मैं राकेश हूँ । मैं दिल्ली में रहता हूँ | कल मुझे आपकी डायरी 'बात उस मंगलवार की' पढने का अवसर मिला ।मुझे यह जानकर बहुत खुश हुआ कि आज इतना ईमानदार डॉक्टर मौजूद है | आप गरीब मरीज़ को बिना फीस के इलाज करती है | यह ज़रूर एक महत्वपूर्ण सेवा है |आज की दुनिया में आपके जैसा सेवा भाव रखनेवालों को देखना दुलतभ है। आप शहर के बडे-बडे अस्पतालों को छोडकर, बड़ी मुसीबतें सहकर जंगल के बीच में गरीब मरीज़ों को बिना फीस के चिकित्सा करती है | आपकी ये निःस्वार्थ सेवा के लिए बहुत-बहुत धन्यवाद |हो सके तो मैं एक बार आपसे मिलना चाहती हूँ। आपकी लंबी उम्र के यलए भगवान से प्राथतना करते हुए मैं इस पत्र समाप्त करता हूँ |

 भवदीय 

 [हस्ताक्षर]

 राकेश. टी

सेवा में

नाम

पता 

नंगे पैर

नंगे पैर 

1.  पोस्टमैन की डायरी 

उत्तर :

20 जून 2023

रविवार

 आज मेरे जीवन में सबसे अविस्मरणीय दिन था  | कल होली का दिन था | फिर भी, किसी ने मुझे उपहार नहीं दिया था | लेकिन आज का दिन बेबी नामक एक मासूम लड़की मेरे नंगे पैर को नए जूते दिया| मुझे एक ही समय पर ही दुख और खुशी हुआ | मेरा दुख की कारण यह है कि वह लड़की को एक पैर नहीं है | वह मैं कैसे दे सकूंगा?  यह सोचकर मुझे बहुत निराश हुआ | वास्तव में मैं ऐसा उपहार स्वीकार करने के योग्य नहीं हूँ | शर्म और दुख के कारण मुझे उसकी और देखने नहीं सकते | काम खत्म करने के बाद मैं सीधे बड़े बाबू के ऑफिस में गया और अपनी लाइन बदलने की उससे निवेदन किया | मैं जानता हूँ कि मेरा ये फैसला कभी भी सही नहीं था | हालाँकि, मुझे उसे सामना नहीं कर सकता | भगवान उस बच्चे को आशीर्वाद दें |

2. बेबी की डायरी

उत्तर :

15 जून 2023

 बुधवार

 आज मेरे जीवन में सबसे अविस्मरणीय दिन था | आज मैं जीवन का एक अच्छा निर्णय लिया | मेरे घर में अक्सर आने वाला बच्चों के चेहरेवाले वह नया पोस्टमैन हर दिन नंगे पैर से चलता है  | माँ ने बोली थी वह पोस्टमैन को नए जूते खरीदने को पैसा नहीं होगा | यह सुनकर मैं बहुत निराश हुआ | देखने को कितने अच्छे हैं उसके पैरों? उन पैरों में जूते भी होने तो वे और भी खूबसूरत लगेंगे | मैं उस पोस्टमैन को नंगा नहीं चलने देंगे! मैं उसके लिए नया जूता बनाऊंगा | मुझे कल हरीबा मोची को मिलना है | वे पोस्टमैन के लिए नये जूते अवश्य बनाएंगे | जब उसे नए जूते मिलेंगे तो वह जरूर  खुश होगा |

दीप जलाओ 

 'दीप जलाओ ' कविता पर टिप्पणी लिखें   |

उत्तर :

 दीप जलाओ 

 हिंदी के प्रमुख कवि श्री. त्रिलोचन के द्वारा लिखा हुआ एक सुंदर कविता है 'दीप जलाओ' | इस कविता से कवि हमसे बुराई, शत्रुता ,अहंकार, अन्याय, छल आदि बुरी भावनाएं को छोड़ने की कहते हैं। कवि के मत में ये सब मन के बंधन हैं | हम जरूर इनसे मुक्त करना चाहिए |

कवि कहते हैं कि स्नेह अतुल धन है | स्नेह गीतों को लहराकर हम्हें इस धरती को धन्य बनाए | कल तक के कर्मयोग को हम भूलें | जीवन रूपी फुल अपनी सुगंध फैलाएं | आकाश के छोटे-छोटे तारे भी अपने दुर्बल ज्योति पसारे | हम्हें अंदकार को हार नहीं सकते| लेकिन स्नेहा रूपी ज्वाला से  हम्हें सबके मन में खुशी बनाये सकते |इस कविता के माध्यम से कवि सभी से प्यार करने और हमेशा दूसरों के बीच खुशियाँ बांटने का एक अच्छा संदेश देता है।

गांधीजी गांधीजी कैसे बने 

1. "जीवन में सादगी का महत्व" विषय पर भाषण तैयार करें |

उत्तर :

 जीवन में सादगी का महत्व

माननीय अध्यक्ष, आदरणीय गुरुजनों और मेरे प्यारे दोस्तों,

नमस्कार...

'जीवन में सादगी की महत्व' विषय पर आपके सामने थोड़ा बोलने का अवसर पाकर मुझे बहुत खुशी हो रही है | आज के समाज में अमीर और गरीब के बीच की  अन्तर बढ़ती जा रही है | यहां अमीर लोग सभी सुख-सुविधाओं के साथ रहने समय देश की अधिकांश गरीब लोग बिना भोजन के भी मुसीबत में रहते हैं।इसलिए हमें फिजूलखर्ची और दिखावा हमेशा के लिए छोड़ना चाहिए  |

हमारे राष्ट्रपिता गांधीजी ने अपने जीवन से हमें सादगी की महत्व सिखाई | वे हमें बताते हैं कि "मेरा जीवन ही मेरा संदेश है"| भारत की अधिकांश लोग गरीबी में पडते देखकर , उन्होंने अपना सारा आडंबर छोड़ दिया | उसके बाद उन्होंने केवल एक धोती पहनना और केवल पेंसिल से लिखना शुरू कर दिया | इसके अलावा उन्होंने जैनधर्म के अपरिग्रह को स्वीकार किया था | जब हम सादगी से रहते हैं तो हमारे मन से बुरे विचार और अनावश्यक चिंताएँ दूर हो जाती हैं | जब अमीर व्यक्ति अपनी फिजूलखर्ची बंद करके गरीबों की मदद करते हैं तो समाज भी सुधरता है |इतना कहकर मैं अपनी बात समाप्त करता हूँ |

 धन्यवाद

2. . "सादगी का महत्व" विषय पर लखु - लेख तैयार करें |

उत्तर :

 सादगी का महत्व

आज के समाज में अमीर और गरीब के बीच की अन्तर बढ़ती जा रही है | यहां अमीर लोग सभी सुख-सुविधाओं के साथ रहने समय देश की अधिकांश गरीब लोग बिना भोजन के भी मुसीबत में रहते हैं।इसलिए हमें फिजूलखर्ची और दिखावा हमेशा के लिए छोड़ना चाहिए  |

हमारे राष्ट्रपिता गांधीजी ने अपने जीवन से हमें सादगी की महत्व सिखाई | वे हमें बताते हैं कि "मेरा जीवन ही मेरा संदेश है"| भारत की अधिकांश लोग गरीबी में पडते देखकर , उन्होंने अपना सारा आडंबर छोड़ दिया | उसके बाद उन्होंने केवल एक धोती पहनना और केवल पेंसिल से लिखना शुरू कर दिया | इसके अलावा उन्होंने जैनधर्म के अपरिग्रह को स्वीकार किया था | जब हम सादगी से रहते हैं तो हमारे मन से बुरे विचार और अनावश्यक चिंताएँ दूर हो जाती हैं | जब अमीर व्यक्ति अपनी फिजूलखर्ची बंद करके गरीबों की मदद करते हैं तो समाज भी सुधरता है |

जिस गली में मैं रहता हुँ 

1. दिल्ली के बड़े हकीम हडसन साहब ने अब आगे चिराग अली को मार डाला| इस घटना के बारे में एक समाचार तैयार करें|

उत्तर :

 अभागे भिश्ती हडसन को शिकार बन गया

दिल्ली : दिल्ली के बडे हकिम हडसन साहब ने चिराग अली नामक एक मासूम भीश्ती को मार डाला । कल सुबह, अली हमेशा की तरह सडक सींचने का काम करते समय हडसन साहब अपने घोडे पर वहाँ आया । लेकिन ईश्वर के गुण गाकर अपने काम में मग्न अली ने हडसन को सलाम करने की भूल गया । इससे नाराज़ होकर हडसन ने अपने तलवार से अली का पेट चीर डाला । बाद में उसकी लाश को दील्ली दरवाज़े पर टााँग दी गई ।

2. मिर्जा गलीब की डायरी के आधार पर  एक समाचार तैयार करें 

उत्तर :

  1857 का गदरः दिल्ली में ब्रिटिश नरहत्या 

11 मई 1857, दिल्ली : अंग्रेज़ों के निरंतर अत्याचार से दिल्ली की मुसीबत बढती जा रही है । वे सीधे-सादे लोगों की भी मारना करने लगे हैं । हज़ारों लोग अब इनके हाथों से मार डाले गए हैं । कई गरीबों के घर भी जला दिए । अब लोग दिल्ली में रहने से ही डरते हैं । इसके अलावा वहां पानी और खाने के भी बहुत दिक्कत रही है | दिल्ली के बड़ी हाकीम हडसन साहब को  हिंदुस्तानियों को खून करने में बहुत मजा आता है | मासूम भीश्ती चिराग अली, बादशाह बहादुर शाह सफर के दोनों बेटे और कई जैसे आदमियों को वे मारकर उनके लाश दिल्ली दरवाज़े पर लटका दिए थे | उन्होंने हजारों दिल्लीवालों को कैदखानों में बंद कर दिया है। वे लोग वहाँ अपने मौत का इंतजार कर रहे हैं |

3. हरिगोपाल तुफ्ते के मिर्जा ग़ालिब का पत्र लिखें |

6 अक्टूबर 1857

दिल्ली - 0

प्रिय तुफ्ता जी  

 कैसे हो तुम ? सोचता हुँ तुम ठीक हो | इधर बातें कुछ उलट है | अंग्रेज़ों के निरंतर अत्याचार से दिल्ली की मुसीबत बढती जा रही है । वे सीधे-सादे लोगों की भी मारना करने लगे हैं । हज़ारों लोग अब इनके हाथों से मार डाले गए हैं । कई गरीबों के घर भी जला दिए । अब लोग दिल्ली में रहने से ही डरते हैं । इसके अलावा वहां पानी और खाने के भी बहुत दिक्कत रही है |आपके भेजे पैसे और अनाज से मेरा परिवार का गुजारा चल रहा है | 

पिछले दिन अंग्रेजों ने मेरे साथ मेरे दोनों बच्चे और पड़ोसी वालों को गिरफ्तार किया गया और हमें कैंनल ब्राउन नामक एक अंग्रेज ऑफिसर के सामने पेश किया गया | मैंने उससे कहा था कि हम मासूम लोग हैं और कविता लिखनेवाला हैं| इसलिए वे हमें छोड़ दिया | दिल्ली के बड़ी हाकीम हडसन साहब को  हिंदुस्तानियों को खून करने में बहुत मजा आता है | मासूम भीश्ती चिराग अली, बादशाह बहादुर शाह सफर के दोनों बेटे और कई जैसे आदमियों को वे मारकर उनके लाश दिल्ली दरवाज़े पर लटका दिए थे | उन्होंने हजारों दिल्लीवालों को कैदखानों में बंद कर दिया है। वे लोग वहाँ अपने मौत का इंतजार कर रहे हैं | मुझे पता नहीं क्या करना है?

 खुदा आपकी भलाई करें, मेरी दुआओं में सदा आप रहेंगे । आपके परिवार को मेरा प्रणाम  । आपकी चिट्टी की प्रतीक्षा से मैं अपना पत्र समाप्त करता हुँ |

                                                                       प्यार से

                                                                       आपका मित्र

                                                                       गालिब  

सेवा में,

हरिगोपाल तुफ्ता 

 गांधी रोड

मेरठ - 02

बसंत मेरे गांव का

बसंत मेरे गांव का

1. फूलदेई त्यौहार के बारे में एक रपट तैयार करें |

उत्तर :

 फूलदेई त्यौहार

 फूलदेई बसंत का एक त्यौहार है | यह बच्चों का त्यौहार है | उत्तराखंड के हिमालयी अंचल में मनाया जाता है | उन दिनों बच्चे रिंगाल से बनी टोकरियों में फूल इकट्ठा करते हैं  | बच्चों की टोलियाँ सुबह-सुबह गाँव भर घूमकर सारे घरों की दहरीयों पर फूल सजाते हैं  | जिनके घरों में फूल सजाए जाते हैं वे बच्चों को चावल, दाल आदि देते हैं | दक्षिणा में मिली ये सामग्री पूरे इक्कीस दिन तक इकट्ठा की जाती है | अंतिम दिन, इकट्ठी की गई सामग्री से सामूहिक भोजन बनाया जाता है |

 इस आयोजन में बड़ों की भूमिका केवल सलाह देने तक सीमित होती है | बाकी सारे काम बच्चे करते हैं | उधर बच्चे फूलदेई के जश्न में शामिल होते हैं और इधर बड़े चैती गीत गाते हैं | फूलदेई की विदाई के साथ बसंत का यह उत्सव समाप्त हो जाता है |

2. फूलदेई  त्यौहार के बारे में एक पोस्टर तैयार करें |

उत्तर : 

ठाकुर का कुआँ

             ठाकुर का कुआँ 

 बोली – “यह पानी कैसे पिओगे? न जाने कौन जानवर मरा हैं। कुएँ से मैं दूसरा पानी लाए देती हूँ।” जोखू ने आश्चर्य से उसकी ओर देखा – “पानी कहाँ से लाएगी?” “ठाकुर और साहू के दो कुएँ तो हैं। क्या एक लोटा पानी न भरने देंगे?” “हाथ-पाँव तुड़वा आएगी और कुछ न होगा।” कहानी के अंश के आधार पर पटकथा का एक दृश्य लिखें।

उत्तर :

दृश्य : एक

स्थान : जोखू और गंगी का घर

समय : रात के आठ बजे है |

पात्र : जोखू (लगभग 40 साल का एक आदमी | उसने सिर्फ एक धोती पहना हुआ है |) ,  जोखू ( लगभग 35 साल की एक औरत| उसने साड़ी पहनी हुई है | )

दृश्य का विवरण : जोखू एक पलंग पर लेट जाता है | गंगी उसके पास खड़ी है | उसके हाथ में एक लोटा पानी है | जोखू पानी पीने की कोशिश करता है | 

जोखू : हरे, यह कैसा पानी है? बदबू के कारण पिया नहीं सकता | 

गंगी : बदबू!पर कैसी? यह पानी मुझे आज कुआँ से लाई है |

जोखू : गला सूखा जा रहा है | पर तू मुझे बदबू पानी पिलाए देती है |

गंगी : जरूर कोई जानवर कुएं में गिरकर मर गया होगा  | मैं जल्दी से दूसरा पानी लाऊंगा |

जोखू : दूसरा पानी कहाँ से लाएगी ?

गंगी : यहाँ ठाकुर और साहू के दो कुएँ तो है | क्या वे एक लोटा पानी न भरने देंगे ?

जोखू : वे तेरे हाथ -  पांव तोड़ेंगे | बैठ चुपके से  | मैं पानी नाक बंद करके पी लूँ |

2. "जाति प्रथा एक अभिशाप है" विषय पर एक लघु लेख तैयार करें  |

उत्तर :

जाति प्रथा एक अभिशाप है

 जाति प्रथा समाज की एक भयानक समस्या है | इसके कारण समाज में असमानता और विद्वेष बढ़ती जा रही है | जाति प्रथा की सबसे खतरनाक चीज़ ' छुआछूत' है |आज भी जाति के नाम पर निम्न वर्ग के लोगों को कई प्रकार की यातनाएं सहनी पड़ती है | उच्च जातियों के कुआँ से पानी लाना, मंदिर में प्रवेश करना, रास्ते में चलना आदि बातों को बुरा समझा जाता है |

 हिंदी के प्रमुख साहित्यकार प्रेमचंद ने लिखा हुआ कहानी 'ठाकुर का कुआं' जाति प्रथा के बारे में चर्चा करता है | इस कहानी के मुख्य पात्र जोगु और गंगी जाति प्रथा के शिकार है | नीच जाति में जन्म लेने के कारण उन्हें कुआँ से पानी लेने से भी मना किया है |

कई महान लोगों ने जाति व्यवस्था के उन्मूलन करने के लिए प्रयत्न किया था | हमारे देश में इसके खिलाफ कानून भी है | फिर भी, आज के समाज में जाति व्यवस्था स्पष्ट रूप से मौजूद है | आइए हम समाज की भलाई के लिए जाति प्रथा को खत्म करने के लिए मिलकर काम करें |

3.गंगी के चरित्र पर टिप्पणी लिखें  |

उत्तर :

 गंगी : एक साहसी महिला 

 हिंदी के प्रमुख कहानीकार श्री प्रेमचंद जी की विख्यात कहानी 'ठाकुर का कुआँ 'की मुख्य पात्र है 'गंगी' | वह एक साधारण गृहणी है  | गरीब परिवार की सदस्य है | वह निम्न जाति की है  | वह अपनी पति को बहुत प्यार करती है | उसके पति जोखु बीमार है | वह पानी के लिए तरसता है | लेकिन पीने के लिए केवल बदबूदार पानी है| गंगी को पता है कि खराब पानी पीने से बीमारी बढ़ जाएगी | इसीलिए वह बदबूदार पानी अपने पति को नहीं देती है | वह सारी पाबंदियों को तोड़कर , ठाकुर के कुआँ से पानी भर लाने का कोशिश करती है | यहाँ, हमें गंगी में अपने पति को बहुत प्यार रखने वाला औरत के अलावा एक विद्रोही दिलवाली औरत को भी दिखाई सकते हैं |

 इस कहानी में गंगी एक ही समय परिस्थितियों से विवश औरत, विद्रोह मन रखनेवाली नारी, एवं प्यार रखनेवाली ग्रहणी आदि का प्रतिनिधित्व करती है |

4. "जाति प्रथा एक अभिशाप है" विषय पर एक पोस्टर तैयार करें  |

उत्तर :

5. ऊंची नीची  जाति का बाँध एक सामाजिक कुरीति है  | "दुनिया एक, मानव एक" विषय पर एक पोस्टर तैयार करें  |

उत्तर :

6. जोखू की बीमारी के कारण गंगी बहुत दुखी है | गंगी की उस दिन की एक  डायरी लिखें |

उत्तर :

20 जून 2023

रविवार 

 आज मेरे जीवन को सबसे खराबी दिन है | मेरे पती बीमार है | उसकी प्यास बुझाने के लिए दिए गए पानी में बदबू था | कुआँ में जरूर कोई जानवर गिरकर मर गए होगा | खराब पानी पीने से उसकी बीमारी बढ़ जाएगी इलसलए मैंने यह गंदा पानी नहीं दिया | क्या करूं मैं ? आसपास में सिर्फ ठाकुर के कुआँ है | लेकिन वहाँ से पानी लाने को  अपने तरह निच जातियों को निषिद्ध है |  हे भगवन ! कब इस ऊाँच – नीच का भेदभाव दूर हो जाएगा ? मुझे किसी तरह से मेरे पति को जान बचाना चाहिए! मैं ठाकुर के कुआँ पर आऊंगा और एक लोटा का पानी भर दूंगा  | भगवान, मेरे रक्षा करो  |

7. ठाकु र के घर से जान बचाकर वापस आने के बाद गंगी और जोखू के बीच का बातचीत तैयार करें |

उत्तर :

गंगी : अरे, आप क्या कर रहे हैं ? क्यों यह गंदा पानी पी रहे हैं ?

जोखू :  कई देर तक तुझे इंतजार कर रहा था | अंत में,  प्यास रोक नहीं पाया तो कुछ पानी नाक बंद करके पीने की कोशिश किया |

गंगी : गराब पानी पीकर बीमारी बढ़ जाएगी | मैं कुछ पानी उबाल देकर दूँगी | 

जोखू :  तू मेरे बात न मानकर ठाकुर के कुआँ के पास गया है ना? क्या तुझे  पानी मिली?

गंगी : क्षमा करो | उस समय मैंने सिर्फ आपकी बिमारी की बारे में सोच रही थी | 

जोखू : ठीक है | पर तुम क्यों पानी  लाया नही? 

गंगी : कुआँ से पानी भरने समय ठाकुर  का दरवाजा खुल दिया | ठाकुर की आवाज सुनकर मैं वहाँ से भाग गया |

The Sower

 The Sower

Victor-Marie Hugo

Read the lines from the poem 'The Sower' and answer the questions that follow:

Sitting in a porch way cool,

Fades the ruddy sunlight fast,

Twilight hastens on to rule--

Working hours are wellnigh past

Shadows shoot across the lands;

But one sower lingers still,

Old, in rags, he patient stands,--

Looking on, I feel a thrill.

Black and high his silhouette

Dominates the furrows deep!

Now to sow the task is set,

Soon shall come a time to reap.

Marches he along the plain,

To and fro, and scatters wide

From his hands the precious grain;

Moody, I, to see him stride.

Darkness deepens. Gone the light.

Now his gestures to mine eyes

Are august; and strange--his height

Seems to touch the starry skies.

1. Who is the speaker here?

Answer : The poet / Victor Hugo

2. Who is the I referred to here?

Answer : The poet / Victor Hugo

3. Who is sitting in the porch way?

Answer : The poet / Victor Hugo

4. Whom the speaker is referred to here?

Answer : The sower

5. Where does the speaker/ poet sit?

Answer : In the porch way of his house.

6. What is the time mentioned here?

Answer : Evening

7. "But one sower lingers still" - What does the word 'lingers' suggests about the sower?

Answer : The line indicates that the sower is still working in his field even it is late evening. This shows that he is very dedicated and hard working person.

8. Pick out two pairs of rhyming words from the poem.

Answer : cool - rule

Fast - past

9. What is the rhyme scheme followed here?

Answer : ABAB

10 What does the poet feel?

Answer : Thrilled

11. Pick out a word from the second stanza that means 'piece of old cloth'.

Answer : rags

12. Pick out a word from the second stanza that means 'dark shape and outline of someone or something'.

Answer : silhouette

13. Why does the poet tell that the grain is precious?

Answer : In one sense, the grains grow as food in future for us. And in other sense, the grains will grow into crops and will make the sower rich

14. Why does the poet become moody or sad ?

Answer : The poet becomes sad by watching the sower struggling so much

15. Pick out visual images from the poem

Answer : porch way, ruddy sunlight, Shadows shoot across the lands, Black and high his silhouette, furrows deep, From his hands the precious grain, starry skies.

16. Pick out examples for alliteration.

Answer : Fades the ruddy sunlight fast /

Shadows shoot across / high his / sower lingers still/ his hands

Song of the Flower

Read the lines from the poem ' Song of a Dream' and answer the questions that follow  : 

I am a kind word uttered and repeated

By the voice of Nature;

I am a star fallen from the

Blue tent upon the green carpet.

I am the daughter of the elements

With whom Winter conceived;

To whom Spring gave birth; I was

Reared in the lap of Summer and I

Slept in the bed of Autumn.

At dawn I unite with the breeze

To announce the coming of light;

At eventide I join the birds

In bidding the light farewell.

 The plains are decorated with

 My beautiful colours, and the air

Is scented with my fragrance.

1. What do the expressions 'Blue tent' and 'Green carpet' imply?

Answer : Blue tent - The sky

Green carpet - The earth

2. Who is the speaker here?

Answer : The flower

3. Who is the 'I' referred to here?

Answer : The flower

4. What does the speaker / flower do at dawn?

Answer : The speaker (flower) unites with the breeze to announce the coming of light.

5. What does the speaker / flower do at dusk?

Answer : The speaker (flower) joins the birds in bidding the light farewell.

7. "I am the daughter of the elements /I am a kind word /I am a star" - Identify the figure of speech used in these lines.

Answer : Metaphor

8. Pick out an example for visual image from the lines.

Answer : Blue tent upon the green carpet.

9. Pick out an example for auditory image from the lines.

Answer : Voice of nature

10. Pick out the word used in the poem to indicate evening time.

Answer : eventide

11. How does the flower annonce the coming of the light?

Answer : by uniting with the breeze

12. When does the Earth become beautiful?

Answer : When the plains are decorated with beautiful colours of flowers.

13. Pick out and instance of olfactory image from the lines.

Answer : The air is scented with my fragrance.

14. Which seasons are mentioned in the first stanza?Answer : Winter, Spring, Summer, and Autumn.

15. How are the seasons related to the life of the flower?Answer : Winter conceived the flower, Spring gave birth to it, Summer reared it and in Autumn it dies or falls.

Read the lines from the poem ' Song of a Dream' and answer the questions that follow: 

As I embrace Slumber the eyes of

Night watch over me, and as I

Awaken I stare at the sun, which is

The only eye of the day.

I drink dew for wine, and hearken to

The voices of the birds, and dance

To the rhythmic swaying of the grass.

I am the lover's gift; I am the wedding wreath;

I am the memory of a moment of happiness;

I am the last gift of the living to the dead;

I am a part of joy and a part of sorrow.

But I look up high to see only the light,

And never look down to see my shadow.

This is wisdom which man must learn.

16. What are referred to hear as 'Eyes of

Night' and 'Eye of the day'?

Answer :  Eyes of Night- Stars

Eye of the day - Sun

17. Who watches the flower as it sleeps?

Answer : The eyes of the night / the stars

18. When does the eyes of night watch over the flower?

Answer: When the flower embraces slumber.

19. What does the flower drink?

Answer : Dew.

20. What does the flower listen to?

 Answer : The flower listens to the voices of the birds.

21.  “I am a part of joy and a part of sorrow”. How does the flower become a part of joy and sorrow?

Answer : Flower is used on both happy and sad occasions like wedding and death ceremonies. Thus it, becomes a part of joy and sorrow.

22. The flower considers itself as ‘the last gift of the living to the dead’ Why?

Answer : Because it is used as a wreath to be placed on a dead body.

23. “But I look up high to see only the light, And never look down to see my shadow” What does shadow and light stand for?

 Answer : ‘Light’ stands for the brighter side of life and ‘shadow’ stands for the past failures in life.

24. What is the flower's vision?

Ans: See only the light and never look down to see the shadow.

The Nightingale and the Rose

 1. Prepare a character sketch of the young student.

Answer :

The Young Student : A Sincere Lover

The young student is the central character of the short story 'The Nightingale and the Rose' written by the Irish writer Oscar Wild. In this story, he is portrayed as a romantic, sensitive and a passionate lover. He loves the daughter of the Professor very sincerely. She gives him an offer that she will dance with him if he gives her a red rose. But the boy becomes very much depressed as he cannot find the red rose. His studies doesn't make him a sensible person. He believes himself very wise, claiming that "all the secrets of philosophy" are his. Yet, he is unable to understand the Nightingale when she speaks to him because he only knows "the things that are written down in books." He cannot even recognise the real character of the girl. He thinks that she too loves him sincerely. The boy is a typical representative of new generation. He blindly loves the girl. As he gives the red rose to the girl, she rejects it by saying that the Chamberlain's nephew has sent her jewels and the rose will not match to her dress. Then finally the student realises that his lover is ungrateful and he becomes very angry towards her. He throws the flower to the street.His last dialogue - 'What a silly thing Love is' - gives us a clear picture of his hypocritical character.

2. Character Sketch of Nightingale

The Nightingale is a bird which had an important role in the short story 'The Nightingale and the Rose' written by the Irish writer Oscar Wild. In this story, the Nightingale is portrayed as a symbol of love, friendship and sacrifice. The bird lives in an Oak-tree near the Student's home.She makes everyone happy by her beautiful voice. She is passionate, helping minded, and idealistic and believes that love is the most powerful and noblest matter in the life. She is also very impulsive, as she is ready to sacrifice her life for the Student because she believes him to be a "true lover." She is also courageous and determined because she consciously takes the challenge of making a red rose by singing and giving her lifeblood even though she knows that she will lose her life. in short, we can say that the Nightingale is a martyr of true love.

3. The dejected Student goes to his room, overwhelmed with feelings and makes a diary entry. Write the likely diary entry of the student. 

Answer :

20 May 2023

Sunday

It was an unforgettable day in my life today. My heart is broken. What a unfortunate fate I got ! How cruel the professor’s daughter is ! I never thought she would be ungrateful to me! I trusted her very much. I blindly loved her. I did never expect that she would tell the red rose would not match with her dress. How could she tell that jewels cost far more than flowers? How much I loved her. What a silly thing love is! It's utterly worthless.  Can wealth and position be more valuable than a man’s love? I will never again trust a girl. This incident has taught me a good life lesson.